Ауызша тарих










г. Алма-Ата. 24 июня 1959 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 92. Л. 6.


В этом году исполняется 85 лет со дня рождения ученого-генетика, кандидата биологических наук Владимира Владимировича Иссыка, личный фонд которого находится на хранении в Центральном государственном архиве научно-технической документации Республики Казахстан.


Иссык В.В. с родителями: Владимир Акимович Иссык,
Раиса Давыдовна Лебединская. г. Киев. 24 июня 1941 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 93. Л. 4.


В.В. Иссык родился 24 мая 1935 г. в г. Полтаве (Украина). Во время войны вместе с родителями был эвакуирован в Казахстан, в г. Алма-Ата, здесь в 1943 г. пошел в первый класс школы № 25.


Мандат делегата 2-го городского слета пионеров. г. Алма-Ата. 1945 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 74. Л. 1.

После окончания школы поступил в КазГУ им. С.М. Кирова, на биолого-почвенный факультет, который окончил в 1958 г. с красным дипломом.
В том же году он был оставлен при кафедре зоологии КазГУ в должности старшего сотрудника биомузея.


Удостоверение заведующего биологическим музеем КазГУ им. Кирова.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 74. Л. 3.


В.В. Иссык на Иртыше в экспедиции. Июль 1956 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1 Д. 92. Л. 3.


В.В. Иссык и Кенесарина Баян в экспедиции.
Недалеко от с. Смолянка на Иртыше. Июль 1956 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 92. Л. 7.


С сентября 1960 по 1963 гг. учился в аспирантуре Института физиологии АН КазССР. После окончания аспирантуры работал в должности старшего лаборанта лаборатории эволюционной морфологии этого института. В 1965 г. Иссык Владимир Владимирович защитил диссертацию и ему присуждена ученая степень кандидата биологических наук.
В 1967 г. после получения диплома кандидата биологических наук работал младшим научным сотрудником лаборатории эволюционной морфологии Института экспериментальной биологии АН КазССР. В 1970 г. был переведен на должность старшего научного сотрудника.



В.В. Иссык, старший научный сотрудник
Института экспериментальной биологии АН КазССР
за электронным микроскопом. Алма-Ата. Май 1973 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 93. Л. 8.

С 1976 г. исполнял обязанности руководителя лаборатории эволюционной морфологии, а в 1980 г. избран руководителем новой лаборатории иммуногенетики.
За время работы в Институте экспериментальной биологии Национальной академии наук РК Иссык Владимир Владимирович проводил исследования в области эволюционной морфологии, исследуя сосуды сердца домашних и сельскохозяйственных животных и скелетно-мышечную ткань у гибридных свиней и их исходных форм. Под его руководством впервые в республике были начаты иммуногенетические исследования племенного скота. Организована и проведена работа по иммунологической аттестации крупного рогатого скота по группам крови, ее белкам и ферментам. Полученные при этом аттестационные данные внедрялись в практику скотоводства республики.


Удостоверение руководителя лаборатории
Института экспериментальной биологии В.В. Иссыка.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 74. Л. 4.


В.В. Иссык, зав. лабораторией иммуногенетикии и М.Н. Долгих,
младший научный сотрудник за постановкой опыта
по электрофорезу крови. г. Алма-Ата. Апрель 1978 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 94. Л. 8.

В 1996 г. вышел на пенсию, но остался работать в должности старшего научного сотрудника. В 1999 г. ушел на заслуженный отдых.
В последние годы работы в Институте экспериментальной биологии Национальной академии наук РК проводил научные изыскания по биохимическому полиморфизму крови крупного рогатого скота.
Опубликовал более 100 научных статей, имеет один патент на изобретение «Способ получения карбоангидразы эритроцитов овец».
Под его руководством было защищено несколько кандидатских диссертаций, в том числе в 1998 г. впервые в Казахстане были защищены две докторские диссертации по иммуногенетике.



Зав. лабораторией В.В. Иссык готовит сотрудников лаборатории:
кандидата с/х наук, ст. научного сотрудника Кусмулданова К.С. (у таблицы) и кандидата биологических наук ст. научного сотрудника Абилову Г.М. (у окна, справа)
к защите докторских диссертаций. г. Алматы. 1996 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 94. Л. 10.

Активно участвовал в работе конференций, семинаров, различных симпозиумов и совещаний. В период с 1981 по 2000 гг. проводил постоянную научно-пропагандистскую работу, выступал с лекциями по линии общества «Знание», а также в школах, клубах и т.д.



Удостоверение к медали «Ветеран труда».
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 74. Л. 2.

Имеет награды: медали «За освоение целинных и залежных земель», «Ветеран труда», а также многочисленные благодарности, поощрения и грамоты.
В 2000 г. В.В. Иссык передал часть своего архива на государственное хранение в Центральный государственный архив научно-технической документации. Впоследствии фонд был дополнен документами экспедиции «Генофонд–84», личными документами отца В.В. Иссыка – Иссыка Владимира Акимовича и матери Лебединской Раисы Давыдовны, удостоверениями к наградам, каталогами картин к выставке, перепиской и др. Фонд включает 123 ед. хр. за 1907–2000 гг.


Свидетельство о рождении Лебединской Раисы Давыдовны.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 77. Л. 2.



Родители В.В. Иссыка: Раиса Лебединская, Владимир Иссык. г. Киев. 1930 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 93. Л. 3.



Паспортная книжка Марии Францевой-Григорьевой Иссык, выданная Телятинским гласным управлением Томашевского уезда Люблинской губернии.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 77. Л. 4.



Акт о смерти Акима Иссыка.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1 Д. 77. Л. 5.



Зиновия Иссык, сестра Владимира Иссыка. г. Полтава. 1916 г.
ЦГА НТД. Ф. 138. Оп. 1. Д. 93. Л. 2.


Статью подготовил сотрудник ЦГА НТД РК Саблин Сырым.

02.06.2020 г.

Близится к концу (во всяком случае, очень хочется в это верить!) уникальный период в истории функционирования ЦГА НТД. Впервые мы оказались в результате объявленного в республике чрезвычайного положения в связи с пандемией коронавируса в необычной ситуации, когда были лишены привычных условий работы и перешли в режим самоизоляции. И сегодня уже можно осмыслить пройденный этап и подвести некоторые предварительные итоги нашей работы.
Прежде всего, крайне важно было сохранить рабочий ритм, определить те виды работы, которые были бы уместны и эффективны в создавшихся условиях. И, как нам думается, в целом это удалось.
Основной акцент при этом был сделан на активизации работы в плане решения вопросов методической направленности, оказания консультативных услуг источникам комплектования архива, подготовки публикаций по различной тематике. Все это стало возможным при наличии у сотрудников гаджетов, а также ноутбуков и персональных компьютеров в домашних условиях.
При этом широко и весьма продуктивно стали использоваться возможности веб-сайта архива, который стал основным информационным ресурсом в этот период. Его функционирование не было остановлено ни на один день.
Именно в это время было принято решение о создании на сайте новой рубрики «Электронные материалы ЦГА НТД». В нее мы поместили все имеющиеся в электронном формате документальные сборники, подготовленные коллективом ЦГА НТД в последние годы, или же ссылки на информационные ресурсы, где можно с ними ознакомиться. Здесь же мы стали размещать обзоры изданий архива, а также методические рекомендации по отдельным конкретным вопросам ведения архивного дела и организации делопроизводства.
На период карантина выпало одно из самых знаменательных событий 2020 года – 75-летие Победы в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг. И если ранее в обычных условиях мы накануне подобных праздников проводили мероприятия в традиционном формате (круглые столы, встречи с ветеранами войны и участниками трудового фронта, организация документальных выставок с широким привлечением общественности и молодежи), то в этот раз мы были лишены такой возможности.
Пришлось сменить акценты. На веб-сайте архива мы разместили обновленную виртуальную выставку «Бессмертный полк ЦГА НТД», пополнив ее новыми материалами. Сотрудники архива предоставили из своих семейных архивов фронтовые письма, фотографии, награды и другие ценные документальные свидетельства участия своих родных в Великой Отечественной войне. Был подготовлен видеофильм с таким же названием, в котором сами архивисты рассказали о героическом пути своих отцов и дедов. Кроме того, на основе архивных документов фондов личного происхождения были сделаны три видеосюжета об участниках войны Ш. Мажитове, Х. Мамановой, А. Иванове (супруге Э.Э. Рубилиной). Также был подготовлен видеосюжет-интервью с ветераном ВОВ, полковником контрразведки, личным адьютантом Бауржана Момышулы Иваном Акимовичем Абдуловым. Все эти видеоматериалы размещены в соцсетях и на сайте архива.
Существенно пополнилась новыми публикациями рубрика «Устная история». Сотрудники архива подготовили и опубликовали в ней 15 статей. Семь из них посвящены событиям Великой Отечественной войны, две – по документам архивных фондов ЦГА НТД, остальные – мемуарного характера. Такое солидное пополнение данной рубрики стало возможным именно благодаря самоизоляции, когда архивисты, лишившись возможности заняться работой по организации обеспечения сохранности документов Национального архивного фонда Республики Казахстан, наконец-то смогли обратиться вне зависимости от своей специализации и должностных обязанностей к извлечению из своей памяти значимых событий, представляющих интерес не только для узкого круга родных и близких.
Практически идеальными были условия для подготовки к печати окончательного варианта сборника документов «Халида Есенгуловна Маманова», издание которого запланировано на текущий год. Это сборник о первой женщине казашке-профессоре, докторе медицинских наук, участнице Великой Отечественной войны, которой довелось воевать в штрафбате и дойти до самого Берлина. Проведена читка первой и второй верстки указанного сборника, а также подготовлен именной указатель.
В подобных, вполне комфортных условиях была проведена экспертиза двух документальных сборников государственных архивов Западно-Казахстанской области. К ним были составлены заключения.
Не останавливалась в это время работа по заполнению электронного каталога научно-технической документации на нашем сайте ntd.kz, в который внесено более 800 записей (карточек). И здесь главным было своевременно, до введения жесткого карантина запастись необходимым количеством карточек и иметь под рукой компьютер. И то, и другое нашим сотрудникам сделать удалось.
Не было никаких противопоказаний и препятствий для проведения производственной учебы для молодых архивистов. Наиболее опытные сотрудники архива организовали видеообучение по наиболее актуальным вопросам работы с научно-технической документацией, а также по методике подготовки статей для публикации. Снятые видеоролики также размещены на сайте архива и в соцсетях.
В удаленном режиме была продолжена работа по оказанию консультационных услуг и повышению квалификации работников ведомственных архивов. Проведено несколько вебинаров с организациями-источниками комплектования ЦГА НТД по вопросам обеспечения сохранности документов в ведомственном архиве, подготовки архивных справок, разработки и усовершенствования номенклатур дел, правил документирования, подведения итогов научно-технических обработок. В ходе их проведения были также проанализированы отдельные материалы, представленные на рассмотрение ЭПМК архива.
Осуществлялась подготовка отраслевых методических разработок по работе с документами научно-технического характера.
Помимо этого сотрудники архива приняли участие в вебинаре по теме «Великая Отечественная война: история и источники», который был организован Государственным архивом г. Нур-Султан совместно с историческим факультетом Евразийского Национального университета им. Л.Н. Гумилева.
Проведение еженедельных внутренних видеосовещаний по скайпу, а также ежедневный оперативный обмен информацией в чате позволили своевременно корректировать работу сотрудников в удаленном режиме.
Руководство архива приняло участие в видеоконференциях, которые были организованы департаментом архивного дела и документации министерства. В обязательном порядке выполнялись все полученные задания.
Как показала практика, и в этих непростых условиях коллективу ЦГА НТД удалось организовать работу своих сотрудников и максимально эффективно использовать имеющиеся возможности и ресурсы для поддержания рабочего ритма и выполнения плановых показателей.

Главный эксперт ЦГА НТД В.Е. Печерских
15 мая 2020 г.

Исламқұлов Мұхамедқұл 1906 жылы Шымкент губерниясының Арыс- Бадам болысында дүниеге келген. Ол кісінің әкесі Исламқұл деген кісі (Мұхамедқұл атамыздың әкесі) өзі болыс болған адам. Ата-бабаларының көздері ашық, оқу оқыған. Исламқұл атамыз 1900 жылы Петербургте Заң училищесін бітірген, зиялы кісі болған.
Мұхамедқұл атамыз 1929 жылы Ташкентте Орта Азия мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде Сәкен Сейфуллин мен Сәбит Мұқановтармен қатар оқыған. Оқуын бітіріп шыққан соң бірден мектепке жұмысқа орналасып, аудандық газеттерде жұмыс істеген. Жергілікті әкімшілікте жауапты қызметтерді атқарған. 1934 жылы Шымкент қаласындағы «Оңтүстік Қазақстан» газетінде Оқу, мәдениет және әдебиет бөлімін басқарады. Біраз тәжірибе жинап, 1938 жылдан бастап Алматыға келіп «Социалистік Қазақстан» газетінің қызметкері болып істейді («Социалистік Қазақстан» газеті ол кездері «Егемендік Қазақстан» деп аталған).
Сол жерде істеп жүрген кезде 1941 жылы соғыс басталады. Мұхамедқұл атамыздың майданға аттанғанын Қаби Міржанов деген кісі «Егемендік Қазақстан» газетінің 90-жылдығына орай шыққан кітабында былай деп еске алады: «Барша қызметкерлер, біріміз қалмай редакцияның кең бөлмесіне- кітапханаға жиналдық. Соғысты естіген кезде, әркімнің жүзінен оған дейінгі күндердегідей жайраңдаған қуаныш нышаны емес, ызғарлы ызбар еседі. Отан тағдырын ойлаған уайым сезіледі, бұл жиын жоспарлы жиналыс немесе күн сайынғы лездеме емес. Левитанның дауысы: «... началась война, немцы нарушили границы Советского Союза...», - деп айтып жатқан кезде адамдардың барлығы үрейлері ұшып, үнсіз қалды. Үнсіздікті мал шаруашылық секторының меңгерушісі Мұхамедқұл Исламқұлов бұзды. Ол Қызыл Әскердің запастағы командирі еді. «Осы түні мен сіздермен қоштасамын», - деді Мұхамедқұл. «Қазір үйге де соқпастан тура әскери бөлімге тартамын, барлық жігіттерге сәт сапар тілеймін, жеңіспен жолығайық, жолдастар!», - деп бәрімізбен қоштасты. Осылайша «Социалистік Қазақстан» ұжымынан бірінші болып майданға аттанған Исламқұлов еді. Мінезі бай, адамгершілігі мол, қолы ашық. Бұл жігіт енді ортамызға келмейді деп сонда ойладық па? Ол 1941 жылы 22 маусымда үйіне соқпастан Сталинский военкоматқа барып: «Мен өз еркіммен майданға барамын»,- деп арыз жазып үйіне келеді. Екі ұлының, Ойрат пен Қайраттың, әйелінің беттерінен сүйіп, қоштасып, қайтып военкоматқа барады. Бұл жерге қазақтың жігіттерін бірден соғысқа жібермей, алдымен Талғарға жинап, шынықтырулар жүргізіп, орысша әскери бұйрықтарды орындауды үйретеді. Б. Момышұлы кітаптарында былай деп мысал келтірген: «...олар «налево, направо» дегенді түсіну үшін бір иығына шөп екіншісіне қамыс байлап қойған. «Солға, оңға» деп айтпай, «шөпке, қамысқа» деп бұйрық берген...».

Мұхамедқұл Исламқұловтың жеке құжаттарынан алынған деректері:
1906 жылы Арыс-Бадам болысында (қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы) дүниеге келген. Ташкенттегі Орталық Азия мемлекеттік университетінің (САГУ) журналистика факультетін бітірген. Оқуды бітіргеннен кейін Шымкент облысында оқытушы, тілші, облыстық газеттерінің қызметкері болып жұмыс істеді. 1941 жылы соғыс басталғанға дейін республикалық «Социалистік Қазақстан» газетінің әдеби қызметкері болған.
1941 жылы Панфилов дивизиясының құрамында кіші лейтенант шенімен және взвод командирі лауазымында Мәскеуді қорғап шайқастарға қатысқан. Бауыржан Момышұлы полк командирі болып тағайындалғанда, лейтенант Исламқұлов Мұхаметқұлды батальон командирі етіп ауыстырды. М. Исламқұловтың басқаруындағы батальон майданның ең қауіпті жерлерінде, алдыңғы шепте болды. М. Исламқұловтың көрсеткен батылдығы мен ерлігі туралы Марапаттау парағында былай жазылған: «Крюково үшін 4 күн болған шайқаста Бірінші жаяу әскері дивизиясының 1-батальонының командирі Мұхаметқұл Исламқұлов ерлік пен батылдықтың үлгісін көрсетті. Ол бір қадам да артқа шегінбей, жаудың жоғары күштерін аяусыз жеңді, ал кейінгі үш күндік шайқастарда фашистерді аяусыз талқандады. Маневрлік күштерді шебер басқарып, қарсы шабуылды ұйымдастырды және 19.12.1941 ж. үш есе жоғары жау толығымен жеңіліп, дивизионда бірінші болып Крюкованы басып алды. Немістер жеңіліске ұшырады. Жолдас М. Исламқұлов ерекше батылдық танытып, жауынгерлерді жігерлендіре отырып, өзі де ең қауіпті жерлерде алда жүрді».
Крюково шайқастарындағы ерлігі үшін Батыс майданы штабының бұйрығымен Мұхаметқұл атамыз «Қызыл Ту» орденімен марапатталды.
М. Исламқұлов туралы Александр Бек «Волоколамское шоссе» кітабында былай деп атап өткен: «Исламқұлов батальонның асханасында тұрып, күтпеген жерден немістер шабуыл жасады. Бұл қорқынышты сәт болды. Сергек болған Исламқұлов 20 сарбазды бес-алты метр қашықтықта, биіктікте тұрып: «Атыңдар!» деп бұйырды. Артқа шегінген неміс зеңбіректерінің қарулары жартылай жойылып, жартылай орманға қашты».
Панфилов дивизиясының гвардия капитаны А. Трефилов «Сен оны мақтан ете аласың» атты Старая Русса маңындағы шайқастарды сипаттайтын мақаласында Исламқұловтың ерлігін былай бейнелейді: «Исламқұловтың батальоны екі жүз бөліктен тұратын жаудың екінші ең мықты жағымен шайқасты. Ол өліммен күресіп, шабуылға қарсы тұрды.... Әр жерде Исламқұлов батылдық танытты. 1942 жылдың 3 ақпанында батальон командирі Старая Русса қасындағы Малее Горби ауылының маңында жаудың қорғанысын қиратқан кезде тағы да ең қауіпті шайқаста ерлік пен батырлықтың үлгісі болды. Бірақ фашисттердің күші басым еді. Батальон ауыл шетінде екі жүз метр жерде орналасқан. Содан кейін батальон командирі Исламқұловтың керемет дауысы шықты: Панфиловшылар! Отан үшін, Алға! 20 минуттан кейін бәрі аяқталып, ауыл фашистерден босатылды.
... Бірнеше күн өткеннен кейін, Исламқұловтың батальоны тағы да шайқасқа шықты. Бұл Ожедова қаласында болды. Исламқұлов, тағыда жауға тойтарыс берді. Осылайша ол ел есінде қалды. Батальон дауылмен Ожедово елді-мекенін басып алды. Бірақ Редя өзенінің жағасында батальон командирі ерлікпен қаза тапты».
Еліміздің данкты батырымыз Бауыржан Момышұлы Мұхаметқұл Исламқұловты мақтан етіп, аса құрметпен көптеген шығармаларында еске алады. «Өлмес ерлік» әңгімесінде: «Лейтенант Исламқұлов бастаған 20 мергеннің ерліктерін еске түсіріңіз. Волоколамск ауданының аумағында фашистердің шабуылы Исламқұловтың батыл және шебер батальоны соққы берді», - делінген. «Мәскеу біздің артымызда» кітабында Исламқұловтың батальоны неміс танктерінің шабуылын тоқтатып қайтарғаны туралы айтып берген.
Мұхаметқұл Исламқұлов қаза болғаннан кейін, сол кездегі полк командирі Бауыржан Момышұлы қарамағындағы жауынгерге былай бұйрық береді: «Исламқұловтың денесін тылға жіберіңіз, егер алға жылжып келе жатқан әскерлер жібермесе, онда: Кеңес Одағының Батыры Исламқұловтың денесін алып келемін», - деп айтыңыз.
Б. Момышұлы Мұхаметқұл Исламқұловтың қазасына қатты қайғырып «Қанмен жазылған кітап» шығармасында былай деп жазады: «Ол өте ақылды, жүрек жұтқан батыр командир болатын. Кіші лейтенант болса да, мен оны батальон командирі етіп тағайындадым. Оны осы қызметке қояр кезде комиссарыммен келісе алмай да қалдым. Кейінгі шайқастарда Исламқұлов батальон командирі ретінде бірнеше рет көзге түсті, полкте лайықты құрмет пен беделге ие болды. Мен оның қазасына арнап өлең жазған едім:
Келбетті, орта бойлы, өжет мінез,
Кең маңдайда ақылды жайнаған көз.
Әдепті һәм өнерлі салтанатты,
Сендей жігіт анадан туа бермес.
Деуші едім ішімнен мен сені көріп,
Айтпағанмен өзіңе шын сыр беріп.
Болашақта қолбасшы болатын ер
Өткелден өтсе қиын жорық көріп.
Қия жерден қисаймай,
Тіке жүріп кетіп ең.
Сескенбестен қауіптен,
Қайтпастан алған бетіңнен.
Бірнеше қырғын соғыста,
Жалтақтамай артыңа,
Жігіттік, ерлік, батырлық,
Қаһармандық етіп ең.
Тосыннан тиген дұшпанға
Тапқырлықпен, әдіспен,
Табандылық етіп ең.
Полкқа бұйрық болғанда,
Бір өзіңе аманат
Ерлерді табыс етіп ем.
Қан майданды қақ жарып
Шыққаныңа сүйсініп,
Біздің батыр мынау деп,
Көрсетіп мақтан етіп ем.
Өршіл, өжет батырым,
Ерлігіңе сенуші ем.
Қас батырдың бейнесін
Сипатыңнан көруші ем.
Ақылға да кең едің,
Үлгі, өнеге көрсетер,
Ер серкесі болар деп
Ішімнен баға беруші ем.
Серігім едің сенімді
Жауды бірге шабысқан.
Жүрекке суық, жанға жат
Есіттім хабар алыстан:
Сыймай кеттің маңдайға
Қыршын, шейіт арыстан.
Қазаңа қатты қайғырып,
Жігер бауырым құм болып,
Қабырғам менің қайысқан».


Бибіхан Қаусываның өз қайынатасы туралы естеліктері

Мен өзімнің туған атам Күдерұлы Қайыпжанның ағайынды інісі Оспанұлы Әбілжанның Ұлы Отан соғысындағы ерлігі жайында сөз етпекпін. Әбілжан ата соғыстың қанды қырғынында жеті рет жараланып, сан рет өліп-тірілген батыр адам. Ол кісі соғыстың басынан аяғына дейін беріспей күресіп, сол ерлігі үшін орден, медальдармен марапатталды. Қошемет, құрметті де бір кісідей көрді.



Атам Оспанұлы Әбілжан өз еркімен соғысқа арыз беріп, ақыры 1941 жылдың желтоқсан айында шақыру қағазын алады. Атам Москва қаласына келген соң, №100 полкі атқыштар бригадасы Волокаламск тас жолындағы шайхастарға қатысты. Москва түбіндегі Бабушкин деген кішкене қалаға келіп орнығады. Осы жерде болған айқаста атамыздың 3 саусағын жаудың оғы жаралайды. Екінші рет Әбілжан атамыздың жотасындағы дорбаға граната тиіп, ауыр жараланады. Москва қаласындағы әскери госпитальден сауығып шыққаннан кейін, Әбілжан ата Орел-Курск майданындағы 84 гвардиялық дивизияның 247 гвардиялық атқыштар қатарында қайта соғысқа кіреді.
Бөлімше командирі болып қорғаныс шебіне кіріседі. Осы ұрыста да Әбілжан ата мина мен снаряд жарылысынан ауыр жарақат алып, Горький қаласындағы госпитальге түседі.
Айығып келген соң, 1943-жылдың қараша айында Волокаламск қаласында танкистер даярлайтын 6 айлық курске түсіп, оны 1944-жылдың наурыз айында бітіріп шығады. Курсктан кейін 5-гвардиялық танк армиясының 29-корпусының 31 танк бригадасында взвод командирі ретінде Т-34 танкі экипажын қабылдап, Беларусь, Прибалтика майданына қатысады.
Атамыздың Минскіні алғандағы ерлігі үшін Қызыл Жұлдыз, Балтық жағалауындағы батылдығы үшін Екінші дәрежелі Отан соғысы, Польшаны азат етіп Кенигсберг қаласын алған кезде бірінші дәрежелі Отан соғысы ордендері мен ондаған медальдармен марапатталады.



1946-жылы 30 сәуір күні Кеңес армиясының лейтенанты атамыз Әбілжан Оспанов запасқа шығарылып әскер қатарынан босатылады. Қырғын соғыстан жеті рет жараланып от пен оқтың ортасында қан кешсе де атамыз аман-есен ауылға оралады. Атамыздан: «Ата, ерліктің атасы, ерліктің анасы кім?» - деп сұрағанда, «Ерліктің атасы - Отан, анасы - Атамекен», - деп айтқан екен.

Сонымен қатар, өз атам Күдерұлы Қайыпжанның 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының қанды майданына қатысқанын да айта кетпекпін. Ол кісі елге аман-есен оралып, Екінші дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен, төс белгілермен марапатталғаны есімде. Өкінішке орай, Қайыпжан атам соғыс туралы айтып отырғанда мен 8-9 жастағы бала едім. Атамның айтқан әңгімелері есіме де қалмапты. Атамның Ұлы Отан соғысы ардагері екенін, өзіміздің тұратын үйдің бұрышында «Бұл үйде Ұлы Отан соғысының ардагері Күдерұлы Қайыпжан тұрады» деп жазылған тақтайша мен соғыс кезіндегі фотосуреттерінен білемін.



Нағашы атам, анамның әкесі, Адильчинов Жумасил сұрапыл соғысқа қатысып, 3-Украина фронтының аға сержанты, минометтік взвод командирі болғаны туралы естігенім бар.
Өз әжем Сақанның жалғыз бауыры Дәркенұлы Біләл атамыз Соғыс жылдары ефрейтор болған екен, ол кісі өкінішке орай 1943-жылдың 27-ақпан айында сұрапыл соғыста қаза табады. Есімде... кішкене кезімде марқұм әжем Біләл атамыздың суретін бізге көрсетіп: «Жалғыз бауырым соғыстан оралмады, қаза тапты»,- деп көз жасын орамалмен сүртіп отыратын.


Әкем Қайыпжанұлы Мұқаш 1956-жылы Венгрияда болған бүлікке әскер ретінде қатысып, сапер болған. «Жарылғыш заттар, су астынан мина тердік»,- деп соғыстағы естеліктерін айтып отыратын. Өзімізге белгілі болғандай кейін аталмыш бүлік Ұлы Отан соғыс дәрежесімен теңестірілген. Әкем ерлігі үшін - Екінші дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен, төс белгілермен марапатталды. Біз, осы ата-әкелеріміздің ұрпақтары, жыл сайын 9-мамыр Ұлы Отан соғысының Жеңіс күні жиналып, рухы биік аталарымыздың басына барамыз. Болашақ ұрпақтарына бейбіт өмір сыйлағаны үшін тағзым етіп, құран бағыштаймыз. Гүл шоқтарын қойып, перзенттік парызымызды өтеп, еске аламыз.

Дайындаған: ОМҒТҚА-нің маманы А. М. Каипжанова

Жаңалықтар

Показать все
10 шілде 2024 жыл
Бүгінде қоғам өмірдің барлық саласына еніп үлгерген цифрландыру дәуіріне көшуде. Бұл, мысалы, гаджеттеріміздегі цифрлық қызметтердің көмегімен күнделікті қажеттіліктерімізді қамтамасыз ететін қызмет түрлері.


05 шілде 2024 жыл
Қазақ поэзиясының ақыны Қадыр Мырза Әлі ағамыздың «Нағыз қазақ – қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» сөздері ұлтымыздың бойтұмары – қазақтың қара домбырасының қасиетін ашып тұрғандай.


04 шілде 2024 жыл
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 20 желтоқсандағы №953 қаулысымен бекітілген «Архив-2025» кешенді бағдарламасын іске асыру бойынша Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің Орталық мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама архивінің қызметкерлері Әзербайжан архивтері, ғылыми орталықтары мен кітапханаларында құжаттар мен материалдар анықтау бойынша жұмысты бастады.


26 маусым 2024 жыл
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің Орталық мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама архивінің жұмыс тобы Грузияда Қазақстан тарихы қатысты құжаттар мен материалдар анықтау бойынша архивтерімен қатар кітапханаларында да жұмыс жүргізуде.


Яндекс.Метрика Разработка и поддержка: ntd.kz